Kan titaandioxide kanker veroorzaken?

Gedegen, wetenschappelijk bewijs toont aan dat titaandioxide veilig is en geen kanker veroorzaakt. Dit moet u weten.

Titaandioxide is een helder wit pigment dat in veel verschillende industrieën wordt gebruikt vanwege zijn unieke en nuttige eigenschappen. Het wordt vooral gebruikt in alledaagse producten zoals verven, kunststoffen, papier en inkten.

 

Recent wetenschappelijk onderzoek toont aan dat producten die titaandioxide bevatten veilig kunnen worden gebruikt:

  • Na tientallen jaren van sector- en onafhankelijk onderzoek werd er geen bewijs gevonden van potentiële kankerrisico’s voor mensen door blootstelling aan titaandioxide.
  • Studies die titaandioxide koppelen aan een risico van kanker zijn gebaseerd op een longoverbelasting waargenomen bij ratten, waarbij zeer grote hoeveelheden titaandioxide werden ingeademd. Dergelijke doses zijn veel hoger dan deze waar werknemers dagelijks aan worden blootgesteld en het waargenomen effect op de longen is niet van toepassing bij mensen

 

Inleiding

Titaandioxide is een bekende en alomtegenwoordige natuurlijke stof. Het heeft enorme capaciteiten en wordt over de hele wereld geproduceerd. Het wordt gebruikt in veel alledaagse artikelen, zoals verf, kunststoffen, levensmiddelen en cosmetica. Titaandioxide staat ook bekend onder zijn chemische naam TiO2 of als de kleurstof E171. Het is door een groot aantal regelgevende instanties op veiligheid beoordeeld en werd consequent als veilig bevonden voor alle toepassingen.

Recentelijk werd er beweerd dat de stof schadelijk zou zijn voor de mens en zelfs kanker zou veroorzaken. Dit zijn de feiten.

 

Onderscheid inademen en inslikken

Er zijn twee aparte discussies over de veiligheid van titaandioxide: bij de eerste werden vragen geuit over de mogelijk schadelijke gevolgen van het inademen van stof en bij de tweede ging het over het inslikken van titaandioxide als kleurstof E171 in voeding.

Het is belangrijk om deze twee zaken gescheiden te houden. We bespreken hierna wat de wetenschap over beide zaken te zeggen heeft.

 

1/ Titaandioxide is door de EU geclassificeerd als carcinogeen bij inademing, categorie 2. Wat betekent dit?

In 2020 classificeerde de EU titaandioxide in poedervorm als vermoed carcinogeen bij inademing onder de Europese verordening betreffende de indeling, etikettering en verpakking van stoffen en mengsels (CLP).

De classificatie is niet gebaseerd op nieuwe informatie over de risico’s van titaandioxide voor de mens, maar op tientallen jaren oude gegevens over inademing door de rat en een bekend stofrisico. Er is geen wetenschappelijk bewijs voor kanker bij de mens als gevolg van titaandioxide.

De Europese autoriteiten hebben bij de classificatie onderstreept dat het vermoede risico zich zou kunnen voordoen als stof, zoals titaandioxide in poedervorm, gedurende langere tijd in extreem hoge concentraties wordt ingeademd.

Waarom heeft de EU titaandioxide geclassificeerd? En wat betekent deze classificatie voor de consument? Dit is wat u moet weten.

 

Waarom heeft het IARC titaandioxide beoordeeld als “mogelijk carcinogeen” bij inademing?

In 2006 concludeerde het Internationale agentschap voor kankeronderzoek (IARC) dat er onvoldoende bewijs was om te kunnen zeggen dat titaandioxide kanker bij de mens veroorzaakt.

Het IARC concludeerde wel dat titaandioxide “mogelijk carcinogeen is voor mensen door middel van inademing” (categorie 2b). Het vond ontoereikend bewijsmateriaal bij mensen maar voldoende bewijs van risico van kanker bij dieren.

Andere ‘mogelijke carcinogenen’ die door het IARC werden geïdentificeerd, zijn spek, ingemaakte groenten en aloë vera. In zijn geschiedenis als adviesgroep heeft het IARC meer dan 980 stoffen en activiteiten beoordeeld en honderden potentiële risico’s gevonden.

De beoordeling van het IARC is uitsluitend gebaseerd op drie studies met ratten die meer dan 20 jaar geleden zijn uitgevoerd onder omstandigheden die niet aanvaardbaar zijn onder de huidige testrichtlijnen van de EU.

Bovendien wordt algemeen erkend dat ratten uniek gevoelig zijn voor de effecten van “longoverbelasting”, een aandoening die niet wordt waargenomen bij de mens.

De bevindingen van het IARC hebben in Europa geen aanleiding gegeven tot andere regelgevende maatregelen.

 

Waarom heeft de EU titaandioxide meer dan tien jaar later geclassificeerd als mogelijk kankerverwekkend bij inademing?

Na een voorstel van de Franse autoriteiten in 2016 besloot het Het Risk Assessment Committee (RAC, Risicobeoordelingscomité) van het Europees Agentschap voor chemische stoffen in juni 2017 dat TiO2 voldeed aan de criteria voor classificatie als stof die bij inademing potentieel tot kanker leidt (categorie 2).

Het RAC stelt duidelijk dat er geen goed onderbouwde carcinogeniteitsonderzoeken zijn gedaan, behalve bij ratten, en dat de relevantie van deze gegevens voor de mens onduidelijk zijn. Bovendien houdt het advies van het RAC geen rekening met de gegevens verzameld over meer dan 24.000 werkkrachten, waaruit blijkt dat er geen verband bestaat tussen kanker bij de mens en blootstelling aan titaandioxide.

Het RAC stelde vast dat het vermoede risico dat voor TiO2 werd beschreven, niet specifiek geldt voor de stof maar geldt voor alle stoffen/poeders die bekend staan als ‘slecht oplosbare stoffen met een lage toxiciteit (PSLT’s)’.

Het vermoede risico is gekoppeld aan de vorm die deze deeltjes hebben wanneer ze langere tijd in een zeer hoge concentratie worden ingeademd, waardoor de longen van een rat het moeilijk kunnen krijgen, de zogeheten ‘longoverbelasting’. Dit zou kunnen resulteren in het carcinogeen effect dat alleen bij ratten is waargenomen en niet bij andere soorten of bij de mens.

De beslissing van de EU om titaandioxide te classificeren als mogelijk carcinogeen bij inademing is niet gebaseerd op nieuw wetenschappelijk bewijs, maar moet louter worden gezien als extra voorzorgsmaatregel tegen het bekende gevaar van het inademen van te veel stof.

 

Zijn er risico’s voor de consument?

Het RAC onderstreepte dat het geen “rekening houdt met de kans op blootstelling aan de stof en daarom niet ingaat op de risico’s van blootstelling.” Met andere woorden, het standpunt van het RAC gaat er niet over of het beschreven risico zich ooit in het echt zal voordoen.

Bij onderzoek naar de toxicologie van stoffen moet ook rekening worden gehouden met het doseringsbeginsel, waarnaar vaak wordt verwezen met de zin: ‘De dosis maakt het gif.’ Alle chemicaliën – zelfs water en zuurstof – kunnen giftig zijn voor de mens als ze in hoge of extreem hoge doses worden ingenomen.

Veel dierenproeven op stoffen testen de effecten van hoge dosissen die niet worden aangetroffen in werkelijke situaties. Dit is het geval voor titaandioxide. Als de extreme inademing waarover wordt gesproken niet aanwezig is, is titaandioxide niet schadelijk. De specifieke effecten op dieren worden bovendien mogelijk niet aangetroffen bij mensen, zoals in het geval van de bij ratten waargenomen ‘longoverbelasting’.

Dit werd opnieuw bevestigd tijdens een vergadering tussen de Europese Commissie, lidstaten en geïnteresseerde partijen. Geconcludeerd werd dat de risico’s voor de consument “verwaarloosbaar” zijn, gezien de extreem hoge blootstelling aan inhaleerbare titaandioxidedeeltjes die nodig is voordat de stof op wat voor wijze dan ook schadelijk zou zijn. Deze condities werden door de autoriteiten als onrealistisch beschouwd onder normale en te verwachten omstandigheden.

 

Wat betekent de classificatie van titaandioxide voor de consument?

De door de Europese Unie aangenomen classificatie stelt duidelijk dat het vermoede risico beperkt is tot TiO2 in poedervorm, bij inademing gedurende een zeer lange periode en in zeer hoge concentraties.

Dit betekent dat de classificatie weinig relevant is voor consumenten. In de meeste producten is TiO2 verwerkt in het eindproduct en is het risico van inademing nagenoeg afwezig. TiO2 in eindproducten zoals verf of kunststoffen is dan weer niet-oplosbaar of vast van vorm zodat inademing niet mogelijk is.

Toch wil classificatie zeggen dat sommige producten mogelijk een etiket of waarschuwing over stof moeten krijgen, ook al is het niet erg realistisch dat consumenten ooit aan dat risico blootgesteld zullen worden, laat staan op een schadelijk niveau. Bij andere producten, zoals cosmetica en speelgoed, kan er een herbeoordeling plaatsvinden om de veiligheid van TiO2 opnieuw te bevestigen.

 

Samengevat:

  1. De classificatie door de EU is niet gebaseerd op nieuwe informatie of een nieuw risico.
  2. Het vermoede risico doet zich in realistische omstandigheden niet voor in het dagelijks leven.
  3. Dat titaandioxide veilig is voor de mens wordt onderbouwd door tientallen jaren aan gegevens.

 

2/ Is titaandioxide veilig om te eten?

Ja. E171, titaandioxide voor gebruik in voeding, heeft uitgebreide Europese tests en classificaties doorstaan, wat bewijst dat titaandioxide niet aanwezig blijft of zich ophoopt in het menselijk lichaam.

Talloze onderzoeken hebben de veiligheid van E171 bevestigd.

 

Wat onderzoekers en autoriteiten hebben gezegd over de veiligheid van E171

In 2015 heeft een groep onderzoekers van de Food and Environment Research Agency in het Verenigd Koninkrijk, het Food Institute van het Tübitak Marmara Research Center in Turkije en het Nederlandse RIKILT (instituut voor voedselveiligheid) onderzoek gedaan naar de orale consumptie van nano- en grotere deeltjes titaandioxide.

In hun onderzoek werd vastgesteld dat er geen “significante interne blootstelling van de consument aan de nanodeeltjes zou optreden.”

In 2016 heeft de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) de vóór 2009 goedgekeurde levensmiddelenadditieven opnieuw geëvalueerd en daarbij de meest recente informatie over E171 bekeken. Zij stelde vast dat uit de over E171 beschikbare gegevens was gebleken dat deze stof veilig is voor de consument. De veiligheid van E171 wordt niet beïnvloed door de deeltjesgrootte, aangezien de stof niet door het menselijk lichaam wordt opgenomen.

 

Waarom heeft Frankrijk besloten om het gebruik van E171 op te schorten?

De beslissing van Frankrijk is grotendeels gebaseerd op een onderzoek van het Franse onderzoeksinstituut INRA (l’Institut National de la Recherche Agronomique) uit 2017. De bevindingen van deze studie kunnen echter niet worden geëxtrapoleerd naar de mens en werden niet bevestigd door andere, soortgelijke onderzoeken.

In 2017 publiceerde het Franse INRA een onderzoek waarin sprake was van een kankerrisico als gevolg van het innemen van titaandioxide door ratten. Net zoals bij de onderzoeken naar inademening kan het protocol dat bij dit onderzoek werd gebruikt niet worden geëxtrapoleerd naar de mens en kan dus niet worden gezegd dat er een kankerrisico is voor de mens.

Het INRA geeft zelf duidelijk aan dat de bevindingen niet kunnen worden gebruikt om conclusies te trekken over de gezondheid voor de mens en dat ze niet voldoen aan de richtlijnen van de OESO voor het testen van chemicaliën. Andere onderzoeken die werden uitgevoerd in overeenstemming met de OESO-richtlijnen hebben geen schadelijke effecten aangetoond terwijl de gebruikte doses aanzienlijk hoger lagen dan de doses die bij het INRA-onderzoek werden gebruikt.

De EFSA zelf werd gevraagd om de bevindingen van het INRA-onderzoek te controleren, in 2018, en concludeerde dat de resultaten van het INRA-onderzoek geen aanleiding geven tot herziening van E171 als veilig. In 2019 onderzochten de Michigan State University en het University of Nebraska Medical Center de punten van zorg uit het onderzoek van het INRA. Ze gebruikten hogere doses dan het INRA en namen toch geen statistisch significante veranderingen waar als gevolg van de inname van E171 als het gaat om immuniteit of kanker in het maagdarmkanaal.

De vroegere Europese commissaris voor Gezondheid en voedselveiligheid, Vytenis Andriukaitis, herhaalde dit op 20 februari 2019 en onderstreepte dat het gebruik van titaandioxide als additief veilig is voor de consument. De commissaris bevestigde ook de conclusie van de EFSA dat de orale absorptie van TiO2 extreem laag is en los staat van de deeltjesgrootte.

 

Samengevat:

  1. De Franse opschorting van E171 is niet gebaseerd op nieuwe informatie.
  2. De Europese Autoriteit voor voedselveiligheid heeft consequent bevestigd dat E171 veilig is.